مطالب

صنایع دستی چیست ؟ جامع ترین تعریف صنایع دستی

کاملترین و جامع ترین تعریف صنایع دستی

با توجه به رشد روز افزون صنعت صنایع دستی ، و همچنین تعاریف مختلفی که توسط افراد و گروه های مختلف جامعه برای صنایع دستی به کار برده می شود ، ما در وب سایت حاج محرم هادی تصمیم گرفتیم یک مقاله کامل و جامع در مورد صنایع دستی بنویسیم ، امیدواریم این مقاله برای شما مفید واقع شده و اطلاعات شما را در مورد این صنعت ارتقا دهد.

صنایع دستی

صنایع دستی

صنایع دستی چیست و از کجا شروع شد ؟

صنایع دستی چیست ؟ (تعریف صنایع دستی)

به طور کلی هنر های صنایع دستی شاخه ای از هنر های سنتی هر کشور است که یک یا چند یا تمامی مراحل ساخت و تولید آن به وسیله ی دست انجام شده و اکثر مواد اولیه آن به صورت بومی تهیه می شود . همچنین به دلیل استفاده نکردن از ماشین آلات صنعتی سنگین در این صنعت ، هر کالای تولید شده صنایع دستی با دیگری متفاوت است .

صنایع دستی برخاسته از قدمت فرهنگی و هنری هر خطه و نمادی از آداب و رسوم ، سبک زندگی ، ارزش ها و سنن آن منطقه است . برای تولید دست ساخته های صنایع دستی ، به دانش فنی کارشناسان خارجی و تکنولوژی پیشرفته نیازی نیست و دانش تولید آن به صورت نسل به نسل و بومی منتقل می گردد .

صنایع دستی به دلیل داشتن ویژگی های خاص خود تبدیل به یک صنعت و هنر شده که با سرمایه گذاری اندک و سود آوری فراوان در بازار های داخلی و خارجی همراه است .

تفاوت صنایع دستی و کاردستی

تفاوت صنایع دستی و کاردستی

تفاوت صنایع دستی و هنر کاردستی :

بزرگترین و مهمترین تفاوت صنایع دستی و هنر کاردستی ، هدف از ساختن آن می باشد

صنایع دستی لوازمی هستند که برای استفاده ساخته می شوند و موارد استفاده ی آنها بیش از یک تزئین ساده است و قرار است کهنه ، پوسیده و غیره شوند . صنایع دستی اغلب کارهای فرهنگی و مرسومی تلقی می شوند زیرا به عنوان بخشی از ملزومات زندگی روزمره مطرح هستند .

در حالی که هنر کاردستی بیشتر یک فعالیت سرگرم گونه و یک ارائه ی بی نقص از یک تکنیک خلاقیت است .

پیدایش صنایع دستی

پیدایش صنایع دستی

پیدایش صنایع دستی

انسان های گذشته بدون داشتن تجهیزات و ماشین آلان صنعتی ، قادر بودند زندگی خود را بگذرانند و برای برطرف کردن نیاز های خود دست به تغییر طبیعت یا به عبارتی کار بر روی طبیعت می زدند، از اولین دست ساخته های بشر می توان به ابزارآلاتی که بشر برای شکار و دفاع از خود ساخت اشاره کرد .

زندگی مردم آن زمان بدون استفاده از صنایع دستی ساخته شده توسط خودشان غیر ممکن بود ، زیرا برای انجام دادن بسیاری از امور روزمره خود نیازمند استفاده از این صنایع دستی بودند .

در آن زمان ، تهیه ی پوشاک و پارچه ، لوازم آشپزخانه ، لوازم تزئینی و دکوری ، اسلحه و ابزار آلات جنگی ، لوازم و ابزار های مورد نیاز در کشاورزی و باغبانی ، زیور آلات و همه و همه توسط مردم هر سرزمین به شیوه و روش خاص خود تولید میشد و تمامی این موارد در حیطه ی صنایع دستی قرار داشت .

صنایع دستی تولید شده توسط مردم هر شهر و دیار ، نشانه ی درجه صنعتگری و میزان پیشرفت آنها بود .

کمرنگ شدن صنایع دستی

کمرنگ شدن صنایع دستی

کمرنگ شدن صنایع دستی در گذشت زمان

در طول گذشت زمان و کم کم پس از پیدایش ماشین آلات و تجهیزات مختلف و حرفه ای تر ، انجام کار و امور انسان ها راحت تر شد و بسیاری از کارهایی که با دست انجام می شد به دستگاه ها و ماشین ها سپرده شد و بیشتر ساخت های دست بشر جنبه هنری پیدا کرد ، تا جایی که امروزه بسیاری از لوازم روزمره نیاکانمان را که توسط دست بشر ساخته شده بودن را در موزه ها نگهداری می کنیم .

به طور کلی اکثر صنایع دستی ای که توسط دست بشر تولید می شد ، بعد از انقلاب صنعتی توسط ماشین آلات با سرعت بالاتر و اکثرا با قیمت پایین تر تولید شد و به همین دلیل مرد برای رفع احتیاجات خود به لوازم تولید شده توسط ماشین آلات روی آوردند ، و کم کم پیشرفت صنایع و هنر های دستی ضعیف شد

علاوه بر ورود ابزارها و ماشین آلات صنعتی ، مواد اولیه ی ساخت بسیاری از لوازم و کالاهایی که نیاز بشر بود ، از طبیعی به مصنوعی و صنعتی تغییر کرد

صنایع دستی ایران

صنایع دستی ایران

صنایع دستی در ایران

ایران همراه در  فرهنگ و هنر ، جزو پیشتازان این عرصه بوده است و برای اثبات این موضوع فقط کافیست در مورد هنر ایران و آثار بجا مانده از دوران باستان مطالعه کرده و با سایر کشور های جهان مقایسه کنید

ایران یکی از مهمترین مراکز صنایع دستی در جهان است!!

ایران سومین کشور تولید کننده صنایع دستی در جهان می باشد و از بین 600 صنعت دستی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو ، تعداد 450 صنعت دستی متعلق به کشور ایران است که از این تعداد 287 صنعت متعلق به شهر اصفهان است که این موضوع نشان دهنه ی عمق اصالت و فرهنگ و هر در میان ایرانیان است .

متولی بخش صنایع دستی در ایران سازمان میراث فرهنگی می باشد .

صنایع دستی اصفهان

صنایع دستی اصفهان

اصفهان ، مهد هنر و صنایع دستی ایران

مردم سرزمین ایران در طول قرن ها به هنر و فرهنگ والای خود مشهور بوده اند : و در این میان ، شهر اصفهان همواره پرچمدار هنر ها و صنایع دستی زیبا و ارزشمند می باشد

اصفهان شهری تاریخی و سومین شهر بزرگ و همینطور سومین شهر پر جمعیت در ایران است ، هنر صنایع دستی اصفهان قرن هاست که به عنوان هنر اصیل قوم ایرانی در جهان معرفی شده است

صنایع دستی اصفهان که معادل انگلیسی آن Isfahan Handicrafts می باشد ، در میان همه ی دوستداران فرهنگ و هنر  در تمامی کشور ها ، زبانزد خاص و عام است

برخی از صنایع دستی ارزشمند و معروف اصفهان که امروزه رونق خوبی نیز در بخش جهانگردی دارد :

  • قالی بافی
  • ابریشم بافی
  • زری و مخمل بافی
  • مس و پرداز (مینا کاری روی فلز مس)
  • مس و خاتم (خاتم کاری روی فلز مس)
  • فرش
  • ملیله دوزی
  • پولک دوزی
  • قلم کاری
  • خاتم کاری
  • مینا کاری
  • فلز کاری
  • منبت کاری
  • قلم زنی
  • فیروزه کوبی
  • نقره سازی
  • کاشی سازی
  • گچبری
  • سفالگری
  • زمردگری
  • مینیاتور

صنایع دستی معروف ایرانی

طبق نظر سازمان صنایع دستی در ایران 24 دسته صنایع دستی وجود دارد که شامل 370 رشته می باشد

اگر بخوایم برخی از این صنایع دستی را نام ببریم می توان به : صنایع دستی چوبی و سنگی ، نگارگری ، چاپ های سنتی ، پوستین دوزی ، بافته های داری ، رودوزی سنتی ، میناکاری و سفالگری ، آبگینه ، رنگ سازی و رنگرزی سنتی ، نمد مالی و حصیر بافی ، صنایع دستی فلزی ، صنایع دستی چرمی و…. اشاره کرد

برای مشاهده ی معرفی و تعریف جامع انواع صنایع دستی در ایران اینجا کلیک کنید

مشتریان صنایع دستی ایران

از مشتریان پرطرفدار صنایع دستی ایران ، میتوان به کشورهای عراق ، افغانستان و کشور های همسایه شمالی اشاره کرد . کشور هایی مانند عراق از محصولاتی با کاکرد مصرفی بیشتر استقبال می کنند مانند : سفال و شیشه

در صورتی که کشور های اروپایی و آمریکایی بیشتر از کالاهای تزئینی استقبال می کنند .

عراق و افغانستان و کشور های همسایه شمالی بیشترین خرید از محصولات صنایع دستی ما رادارند و بعد از آنها کشور های اروپایی ، آمریکایی و آسیای شرقی از مشتریان صنایع دستی ایران هستند .

فروش محصولات صنایع دستی در دولت یازدهم سالانه بیش از 20 درصد رشد داشته است .

انواع تعریف صنایع دستی :

صنایع دستی تعریف های بسیاری دارد که توسط اشخاص و گروه های مختلف تعریف شده اند ، اما  به نظر می رسد دقیق ترین و جامع ترین آنها ، تعریف زیر است که توسط گروهی از کارشناسان سازمان صنایع دستی ایران ارائه گردیده چرا که با وضعیت فعلی این فرهنگ انطباق بیشتری دارد :

صنایع دستی به مجموعه ای از هنر ها و صنایع اطلاق می شود که به طور عمده با استفاده از مواد اولیه ی بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید به کمک دست و ابزار دستی محصولاتی ساخته می شود که در هر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده به نخوی تجلی یافته و همین عامل ، وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از محصوعات مشابه ماشینی و کارخانه ای می باشد

ویژگی های عمومی صنایع دستی :

ویژگی های عمومی صنایع دستی طبق بیان سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIPO) :

  • سهولت در انتقال تجربیات و دانش فنی تولید
  • سهولت در ایجاد توسعه و جابجایی مکان کارگاه یا مراکز تولید
  • قابلیت جنبه های تزئینی و کاربردی محصول
  • بالا بودن ارزش افزوده ی تولید
  • سرمایه گذاری کم و کاربری زیاد
  • کمک به توسعه ی صنعت گردشگری
  • نشر ارزش های فرهنگی
  • قابلیت عرضه به بازارهای جهانی به عنوان یک محصول فرهنگی و هنری
  • امکان تامین بخش عمده مواد اولیه از منابع داخلی
  • ریشه گرفتن از فرهنگ ، اعتقاد ، باورها ، آداب و رسوم منطقه
  • ناهمانندی و عدم تشابه فرآورده های تولیدی با یکدیگر
  • عدم نیاز به دانش فنی پیچیده نسبت به سایر صنایع
  • بکارگیری ابزار ساده در ساخت آنها

طبقه بندی صنایع دستی :

طبقه بندی صنایع دستی به صورت های مختلف از جمله مواد اولیه مصرفی و یا شیوه و روش ساخت آن صورت می پذیرد ،

در اینجا طبقه بندی ای که توسط کارشناسان صنایع دستی ایران که بر مبنای روش و تکنیک ساخت این گونه محصولات به عمل آمده است را برای شما عزیزان نوشته و برای هرکدام توضیح مختصری میدهیم ، در ضمن برای هرکدام از این صنایع ارزشمند مقاله ای جداگانه نوشته و در سایت قرار می دهیم تا شما بزرگواران به صورت کامل با صنایع دستی کشور عزیزمان آشنا بشید

گلیم

گلیم

1-بافته های داری :

محصولاتی که به کمک دار های افقی و عموی تولید می شوند ، بافته های محسوب می گردند . مانند قالی ، گلیم ، زیلو و نظایر آن .

نساجی

نساجی

2-دستبافی (نساجی سنتی) :

این نوع محصولات به کمک دستکاه های ساده و سنتی بافندگی مانند دستگاه چهاروردی ، دستگاه دووَردی ، ژاکار دستی و دستگاه ویژه ی بافت جاجیم تولید میگردند . مانند جاجیم ، زری ، ترمه ، شال و …

3-بافتنی :

این نوع محصولات به کمک میل ، قلاب و نظیر آن و با الیاف طبیعی تولید می شوند ، مانند کلاه ، جوراب ، شال گردن ، دستکش و…

4-رو کاری (رودوزی) :

کلیه ی مصنوعاتی که از طریق دوختن نقوش سنتی بر روی پارچه های بدون نقش و یا کشیدن قسمتی از نخ های تار و پود به وجود می آید در گروه روکاری یا رودوزی جای دارد . مانند سوزن دوزی ، قلاب دوزی ، ملیله دوزی ، خوس دوزی و …

5-چاپ های سنتی :

کلیه پارچه هایی که به وسیله قلم مو ، مهر و نظایر آن رنگ آمیزی شده و نقش می پذیرد جزء چاپ های سنتی به حساب می آید . مانند چاپ قلمکار و چاپ کلاقه ای یا باتیک

نمد مالی

نمد مالی

6-نمد مالی :

این نوع مصنوعات بر اثر درگیری و متراکم نمودن پشم و کرک در شرایط فنی مناسب از طریق ورز دادن تهیه می شوند . مانند پالتوی نمدی ، نمد زیرانداز ، نمد پادری ، کلاه نمدی و…

سفالگری

سفالگری

7-سفالگری و سرامیک سازی :

محصولات سفالگری با استفاده از گِل رُس و همچنین گِل حاصله از سنگ کوارتز و خاک کائولن ، و توسط چرخ سفالگری و به کمک دست ساخته می شوند .

پس از ساخت محصولات سفالی ، برای زیباتر شدن محصولات و بر اساس سنت و رسوم ،بر روی آنها نقاشی و کنده کاری می کنند و نقش های برجسته ایجاد می کنند و سپس برای پوشش سطح محصولات ، از لعاب مناسب استفاده می کنند

از قبیل محصولات تولید شده در صنعت سفالگری می توان به انواع گلدان ، ظروف غذا خوری و پارچ و لیوان اشاره کرد.

شیشه گری

شیشه گری

شیشه گری :

در صنعت شیشه گری ، مواد معدنی نظیر سیلیس و خرده شیشه را ذوب کرده و با دمیدن توسط لوله ی مخصوص و با کمک ابزار های دستی شامل انبر ، قیچی و غیره به آن شکل می دهند .

به محصولات تولید شده در این صنعت ، شیشه دست ساز نیز گفته می شود که پس از مرحله شکل دهی ، شامل مراحل تکمیلی و تزئینی ، مانند نقاشی و تراش هم می گردد .

دباغی

دباغی

9-تولید فرآورده های پوست و چرم :

محصولاتی که با استفاده از پوست و چرم دباغی شده و به شیوه ی سنتی تولید می گردد در این گروه قرار می گیرند.

مانند : کلاه پوستی ، چاروق ، پوستین و محصولات تکمیلی چرمی نظیر چرم با محصولات دستباف

مسگری

مسگری

10-ساخت محصولات فلزی و آلیاژ :

این نوع فرآورده ها با استفاده از انواع فلزات مانند مس ، نقره ، طلا و آهن و انواع آلیاژ ها مانند برنج و ورشو و با کمک ابزار های دستی و به شیوه سنتی تولید می گردند .

مانند : انواع ظروف خانگی ، چاقو ، قند شکن ، قفل ، قلم تراش و …

قلمزنی

قلمزنی

11-قلمزنی ، مشبک کاری ، حکاکی روی فلزات و آلیاژ ها :

در این صنعت و هنر زیبا ، هنرمند با استفاده از ابزار های دستی ساده مانند قلم و چکش ، طرح ها و نقوش بسیار زیبایی را بر روی اشیاء ساخته شده از فلز و یا آلیاژ رسم می کند

 

هنر سنگتراشی

هنر سنگتراشی

12-سنگتراشی ، حکاکی روی سنگ و معرق سنگ :

مواد اولیه در این صنعت ، سنگ هایی نظبر فیروزه ، مرمر ، یشم ، سنگ سیاه ، سنگ سفید (آلاباستر) می باشد که به کمک ابزار و وسائل مختلف این سنگ ها تراشیده و حکاکی می شوند

از نمونه محصولات تولید شده در این صنعت می توان به انواع ظروف ، پایه ی چراغ ، قاب عکس و انواع نگین اشاره کرد

خراطی

خراطی

13-خراطی چوب :

شیوه ای از تولید محصولات چوبی را خراطی می نامند ، در طی این صنعت اکثرا به وسیله دستگاه خراطی و با کمک ابزار و وسائل مختلف ، محصولاتی مانند قلیان ، گهواره ، پایه آباژور و ظروف مختلف ساخته و پرداخته می شود .

ریزه کاری چوب

ریزه کاری چوب

14-ریزه کاری و نازک کاری چوب :

نوع دیگری از ساخت فرآورده های چوبی می باشد ، در این روش به وسیله ی ابزار نجاری مانند ارّه ، رنده ، سوهان ، مُغار و… قطعات چوبی کوچکی آماده می کنند و بر روی بدنه ی چوبی به صورت روکش می چسبانند و این قطعات تحت فشار شکل می گیرند .

از انواع محصولات تولید شده در صناعت ریزه کاری و نازک کاری می توان به انواع شکلات خوری ، زیر سیگاری ، قاب عکس و نظار آن اشاره کرد .

منبت کاری

منبت کاری

15-منبت کاری ، کنده کاری و مشبک کاری چوب :

شیوه ی دیگر از تولید محصولات چوبی ، منبت کاری ، مشبک کاری و یا کنده کاری می باشد . هنرمندان در این روش با استفاده از ابزارهایی مانند چکش ، مغار ، قلم و سایر ابزار های نجاری ،بر روی چوب های مرغوب و بادوام ، طرح ها و نقوش سنتی را رسم می کنند .

 

16-حصیر بافی :

منظور از حصیر بافی همان بافت رشته های حاصل از الیاف سلولزی (گیاهی ) به کمک دست و ابزار های ساده دستی می باشد . بامبوبافی ، مرواربافی ، تِرکه بافی ، چم بافی ، سبد بافی و چیغ بافی نیز جزو صنعت حصیر بافی می باشد . در مورد چیغ بافی حتما به این نکته توجه داشته باشید که حین بافت ، علاوه بر الیاف گیاهی از نخ پشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقوش و طرح های سنتی استفاده می گردد .

از محصولات تولید شده در صنعت حصیر بافی می توان به انواع زیر اندازها ، سفره های حصیری ، انواع سبد و انواع ظروف اشاره کرد .

منظور از حصیربافی كه بامبوبافی، مرواربافی، تِركه بافی، چم بافی، سبد بافی و چیغ بافی را نیز شامل می شود، همان بافت رشته های حاصل از الیاف سلولزی (گیاهی) به كمك دست و ابزار ساده دستی است كه طی آن محصولات مختلفی نظیر زیرانداز، سفره ی حصیری، انواع سبد، انواع ظروف و … تولید و عرضه می گردد . در مورد چیغ بافی ذكر این نكته ضروری است كه حین بافت، علاوه بر الیاف گیاهی از نخ پشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقوش و طرح های سنتی استفاده می گردد.

 

17-خاتم سازی :

در این صنعت فرآورده های چوبی به کمک ابزار و وسایل مختلف ، با استفاده از روکش حاصله از به هم چسباندی قطعات کوچک فلزات ، استخوان طبیعی و انواع چوب در اشکال و طرح های سنتی که بیشتر به صورت هندسی می باشند تولید می شوند .

از فرآورده های تولید شده دراین صنعت میتوان به ساخت انواع شکلات خوری ، جاسیگاری ، میز ، صندلی ، قاب عکس و تابلو اشاره کرد .

 

18-معرق کاری :

در این صنعت ، هنرمند نقش ها و طرح های سنتی را بر روی زمینه های چوبی و یا سرامیکی ترسیم کرده و داخل خطوط طرح را خالی می کند و سپس به وسیله ی قطعات آماده شده ی چوبی ، سرامیکی ، فلزی ، صدفی و سنگی داخل آن را پر می کند .

 

19-کاشی گری :

در این صنعت با سابقه ، به تولید و ساختن انواع کاشی ها با استفاده از طرح ها و نقش های سنتی و از طریق قالب گیری گِل رُس و پختن آن در کوزه پرداخته می شود .  از کاربرد و استفاده ی این کاشی ها می توان به استفاده در ساختمان های قدیمی ، مذهبی و تاریخی اشاره کرد

 

20-ملیله کاری :

منظور ساخت اشیاء مختلف با استفاده از مفتول های مس ، طلا و نقره به کمک ابزار و وسایل ساده ی فلز کاری می باشد . مانند : ساخت سرویس چایخوری ، تنگ و همچنین برخی از زینت آلات

 

21-مینا کاری :

در اینجا منظور از میناکاری ، ساخت بدنه ی فلزی ، لعاب کاری ، پخت ، نقاشی با استفاده از طرح های اصیل و سنتی  و پخت مجدد اشیاء در کوزه به کمک ابزار و وسایل ساده می باشد .

 

22-ساخت اشیاء مستظرفه و هنری :

ساخت اشیاء و وسایل ظریفه ای که در آن ها عامل هنر به مراتب بیشتر از فنون تولیدی دخالت دارد در این دسته قرار می گیرند. مانند : مینیاتور سازی ، نقاشی روی صدف و نقاشی روی چرم

 

23-ساخت زیور آلات :

ساخت و تولید انواع جواهرات محلی و همچنین انواع زیور آلات و زینت آلات با استفاده از طلا ، نقره و انواع آلیاژها می باشد .

 

24-ساخت سایر فرآورده های دستی :

سایر صنایع دستی ای که با ابزار و وسایل دستی و با استفاده از طرح های سنتی ساخته و پرداخته می شوند در این دسته قرار می گیرند . مانند طلاکوبی روی فولاد ، انواع عروسک های محلی ، فیروزه نشانی (فیروزه کوبی) ، تخت کشی گیوه و ماسک یا آجیده و لته یی ، کایت و چترهای تزئینی .

فروش و بازار صنایع دستی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *